Một thay đổi đáng chú ý trong dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) là đề xuất mở rộng tài sản bảo đảm, trong đó lần đầu tiên tài sản số và các giá trị vô hình được đưa vào diện xem xét. Cách tiếp cận mới được kỳ vọng sẽ tạo thêm dư địa tiếp cận tín dụng cho khu vực này…
Trong bối cảnh khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn đang
“khát vốn”, dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) do Bộ Tài
chính xây dựng đã đưa ra hướng tiếp cận đáng chú ý: nới lỏng và đa dạng hóa
tài sản bảo đảm nhằm tháo gỡ điểm nghẽn lớn nhất trong tiếp cận tín dụng.
Cụ thể, Bộ Tài chính đề xuất
khuyến
khích các tổ chức tín dụng phát triển sản phẩm tín dụng phù hợp
với doanh nghiệp nhỏ và vừa trên cơ sở đa dạng hóa hình thức bảo
đảm tiền vay.
Thay
vì phụ thuộc chủ yếu vào bất động sản hay các tài sản hữu hình, dự thảo cho
phép doanh nghiệp sử dụng cả những giá trị chưa hiện hữu như tài sản hình thành
trong tương lai, quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ, cũng như các loại tài sản
số hay tài sản ảo.
Số liệu cho thấy quy mô tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn tăng trưởng đều trong những năm gần đây, từ hơn 2,4 triệu tỷ đồng năm 2022 lên trên 3,65 triệu tỷ đồng vào cuối năm 2025. Tuy vậy, tỷ trọng dư nợ tín dụng của khu vực này chỉ duy trì ở mức 19-20% tổng dư nợ toàn nền kinh tế, trong khi đây là khu vực chiếm tới hơn 98% tổng số doanh nghiệp trong nền kinh tế.
(Bộ Tài chính)
Nguyên
nhân này phần lớn xuất phát từ những hạn chế nội tại. Nhiều doanh
nghiệp không có tài sản bảo đảm đạt chuẩn, quy mô vốn nhỏ, khả năng chống chịu
rủi ro thấp, trong khi thông tin tài chính chưa thực sự minh bạch.
Ngay cả khi
một số tổ chức tín dụng đã bắt đầu mở rộng cho vay không có tài sản bảo đảm,
các yêu cầu về an toàn vốn vẫn khiến mức độ chấp nhận rủi ro đối với doanh
nghiệp nhỏ và vừa còn khá dè dặt, Bộ Tài chính cho biết.
Vì vậy, bên cạnh việc mở rộng tài sản thế chấp, dự thảo luật cũng định hướng
lại phương thức cấp tín dụng.
Theo đó, cơ
quan soạn thảo khuyến khích tổ chức tín dụng cho
vay dựa trên xếp hạng
tín nhiệm, hiệu quả phương án sản xuất kinh doanh, kế hoạch mở rộng thị trường
cũng như dòng tiền thực tế.
Đồng thời, các mô hình cho vay dựa trên dữ liệu,
chuỗi giá trị hoặc tài sản hình thành trong tương lai,
quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ, tài sản vô hình, tài sản
số, tài sản ảo cũng
được thúc đẩy nhằm đa dạng hóa kênh tiếp cận vốn.
Song song, doanh nghiệp nhỏ và vừa được hỗ trợ thông qua cơ chế bảo lãnh tín
dụng và tiếp cận nguồn vốn ưu đãi từ Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trước đó, thực tế triển khai các công cụ này thời
gian qua vẫn bộc lộ nhiều bất cập.
Đối
với Quỹ
Bảo lãnh tín dụng, quy định về bảo toàn vốn khiến hoạt động bảo lãnh mang
tính thận trọng quá mức, thậm chí nhiều trường hợp vẫn yêu cầu doanh nghiệp
phải có tài sản bảo đảm. Bên cạnh đó, cơ cấu
tổ chức chưa đồng đều giữa các địa phương, nguồn vốn hạn chế và thiếu cơ chế
chia sẻ rủi ro rõ ràng cũng làm giảm hiệu quả chính sách.
Ở phía ngân hàng thương mại, thực tế cho thấy
lãi suất cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn ở mức thông thường, chưa
có nhiều ưu đãi rõ rệt.
Một số ngân hàng vẫn yêu cầu tài sản bảo đảm ngay cả
khi khoản vay đã được quỹ bảo lãnh, phần nào làm suy giảm ý nghĩa của cơ chế
này. Ngoài ra, việc
chưa thống nhất cách hiểu về bảo lãnh có điều kiện và vô điều kiện cũng dẫn đến
không ít tranh chấp giữa ngân hàng và quỹ khi phát sinh nợ quá hạn, Bộ Tài chính nêu rõ.
Đối với Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và
vừa, các vướng mắc còn rõ nét hơn khi phạm vi hỗ trợ còn hẹp, vốn điều lệ thực
tế chỉ đạt khoảng một nửa kế hoạch với gần
1.000 tỷ đồng vào năm 2025. Trong khi đó, cơ chế vận hành chưa rõ ràng đối với mô hình
doanh nghiệp 100% vốn nhà nước khiến quy trình phê duyệt và giải ngân kéo dài.
Bên
cạnh các giải pháp về tín dụng, dự thảo luật cũng đề xuất loạt chính sách hỗ
trợ về thuế và kế toán.
“Doanh nghiệp nhỏ và vừa lĩnh vực công nghệ chiến lược, doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất sản phẩm công nghệ chiến lược được hưởng các chính sách ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu theo quy định của pháp luật về thuế và khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, công nghệ cao”, Bộ Tài chính đề xuất.
Cụ thể, doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ được áp
dụng mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp thấp hơn mức thuế
suất thông thường theo quy định của pháp luật về thuế thu nhập doanh
nghiệp.
Trong khi đó,
doanh nghiệp nhỏ và vừa được miễn thuế
thu nhập doanh nghiệp trong 03 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng
nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu.
Trước đó, quy
định tại Nghị định 20/2026/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Nghị quyết 198/2025/QH15
cũng làm rõ cơ chế miễn thuế cho doanh nghiệp nhỏ và vừa đăng ký lần đầu. Theo đó, doanh nghiệp này sẽ được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong
ba năm liên tục kể từ năm được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
Trường hợp Giấy chứng
nhận đăng ký doanh nghiệp được cấp trước thời điểm Nghị quyết có hiệu lực thi
hành mà còn thời gian áp dụng ưu đãi thì doanh nghiệp được hưởng ưu đãi cho
thời gian còn lại.
Ông Nguyễn Biên Cương, Tổng giám đốc Công ty TNHH Đam mê Kế toán Việt cho
biết các doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận trong năm 2025 sẽ được hưởng
trọn vẹn ba năm miễn thuế, bao gồm các năm 2025, 2026 và 2027, bất kể thời điểm
nghị quyết có hiệu lực.
“Trong khi đó, các doanh nghiệp thành lập trước năm 2025
chỉ được hưởng ưu đãi cho thời gian còn lại, chẳng hạn doanh nghiệp thành lập
năm 2024 sẽ được miễn thuế trong hai năm 2025 và 2026, còn doanh nghiệp thành
lập từ năm 2023 chỉ còn được miễn trong năm 2025”, Tổng giám đốc Công ty TNHH Đam mê Kế toán Việt cho biết.
-Lan Anh
